Özet (TL;DR)

ChatGPT, gerçek olmayan Yargıtay kararlarını esas numarası, daire adı ve karar tarihiyle birlikte üretebilir. Buna yapay zeka halüsinasyonu deniyor ve Türkiye dahil pek çok ülkede avukatları ciddi mesleki yaptırımlarla karşı karşıya bıraktı. Bu yazı, riskin ne olduğunu, gerçek davalar üzerinden nasıl sonuçlandığını ve üretilen bir kararı dilekçeye almadan önce nasıl doğrulayacağınızı açıklıyor.

ChatGPT’ye Yargıtay Kararı Sordunuz — Ya Karar Yoksa?

Diyarbakır’da genç bir ceza avukatı, müvekkili için hazırladığı savunma dilekçesine ChatGPT’nin önerdiği bir Yargıtay kararını ekliyor. Daire adı var, esas numarası var, karar tarihi var; her şey yerli yerinde görünüyor. İddia makamı duruşmada o kararın var olmadığını söylüyor; hâkim UYAP’tan sorguluyor, karar yok. Sadece dilekçe çöpe gitmiyor: avukatın müvekkili karşısındaki güvenilirliği de yerle bir oluyor, müvekkilin davası ise kritik bir aşamada tökezliyor. Bu vaka Türkiye’de ilk değil, son da olmayacak.

Sorun yalnızca o genç avukata özgü değil. Yoğun iş temposunda araştırma yaparken ChatGPT’ye başvurmak giderek yaygınlaşıyor; ama bu aracın hukuki araştırma için nasıl çalıştığını, daha önemlisi nasıl çalışmadığını çoğu meslektaşım tam olarak bilmiyor. Bu yazı o boşluğu kapatmak için.

Halüsinasyon Nedir?

Yapay zeka halüsinasyonu, büyük dil modellerinin gerçek olmayan bilgileri — varlığı doğrulanamayan mahkeme kararları, yanlış madde numaraları veya olmayan içtihatlar dahil — güvenle sunması durumudur. Model, bilmediğini söylemek yerine tutarlı görünen ama yanlış bir yanıt üretir.

Bu tanım teknik bir ayrıntı gibi görünebilir, ama sonuçları çok somut: model size esas numarası, daire bilgisi ve karar tarihi olan eksiksiz bir “karar” sunuyor. Üstelik bunu kararlı ve emin bir dille yapıyor, sanki veritabanını sorgulamış gibi. Yanlış olduğunu anlamak için o kararı bizzat aramanız gerekiyor. Modelin “bilmiyorum” demesi için herhangi bir mekanizması yok; tutarlı bir çıktı üretmek, doğru bir çıktı üretmekten çok daha kolay.

Amerika’dan Türkiye’ye: Sahte İçtihat Davaları

New York’ta 5.000 Dolar Ceza

2023 yılında ABD’nin gündemine oturan Mata v. Avianca, 678 F.Supp.3d 443 (S.D.N.Y. 2023) davası, hukuk dünyasında yapay zeka riskinin simgesi hâline geldi. Avukat Steven Schwartz, ChatGPT’nin ürettiği altı sahte davayı dilekçesine dahil etti. Yargıç P. Kevin Castel, karşı tarafın bu kararların var olmadığını ortaya koymasından sonra avukattan açıklama istedi. Schwartz, ChatGPT’ye kararların gerçek olup olmadığını doğrudan sorduğunu ve modelin “evet, gerçektir” yanıtını verdiğini belirtti; bu da durumu daha da ağırlaştırdı. Yargıç Castel, Federal Rules of Civil Procedure Rule 11 kapsamında Schwartz ve ortaklarına 5.000 dolar para cezası kesti; avukatlar aynı zamanda kamuoyu önünde kınanma kararıyla karşı karşıya kaldı.

Türkiye’de benzer bir ihmal farklı ama bir o kadar ağır sonuçlar doğurur. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 115. maddesi usule aykırı işlemleri düzenlerken, Türkiye Barolar Birliği Meslek Kuralları avukatın dürüstlük ve özen yükümlülüğünü açıkça belirler. Sahte içtihat içeren bir dilekçe; disiplin soruşturması, baro para cezası ve müvekkilin uğradığı zarardan doğan tazminat sorumluluğuna kapı açar. ABD’deki 5.000 dolar sabit bir rakam, Türkiye’de açılacak bir tazminat davasının üst sınırı yok.

Kızılcahamam’daki Dava

Türkiye’de basında yer alan haberlere göre Kızılcahamam’da 25 yıllık deneyime sahip bir avukat, yapay zekanın ürettiği Yargıtay kararlarını dilekçelerinde kullandığı gerekçesiyle hem savcılık hem de baro soruşturmasıyla karşı karşıya kaldı. Yeni Akit ve benzer kaynaklarda yer bulan bu haber, meseleyi teorik bir risk olmaktan çıkarıp gündelik bir tehlikeye dönüştürdü. 25 yıllık kariyeri olan bir avukat bile bu tuzağa düşebiliyorsa, hız baskısı altında çalışan her hukukçunun bu riske açık olduğu anlaşılıyor. Kıdemin ya da deneyimin burada koruyuculuğu yok; çünkü sorun, avukatın bilgi düzeyiyle değil, kullandığı aracın yapısıyla ilgili.

ChatGPT Neden Hukuki Araştırma İçin Yanlış Araç?

ChatGPT’nin eğitim verisi 2023 ve öncesiyle sınırlı; yani o tarihten bu yana çıkan Yargıtay kararlarını, Anayasa Mahkemesi iptal kararlarını veya torba kanunlarla değişen maddeleri bilmiyor. Aile hukukunda, iş hukukunda, icra-iflas alanında her yıl onlarca emsal karar çıkıyor; bunların hiçbiri modelin radarında değil. Bu tek başına ciddi bir sorun, ama daha büyük sorun onun altında yatıyor.

Model, internette var olan her türlü metni öğrendi. Bir Yargıtay kararının resmî metni ile hukuk forumlarındaki hatalı özeti, blog yazılarındaki yanlış yorumlar veya öğrenci notları arasında herhangi bir ayrım yapmıyor. Kaynak kalitesini değerlendirme kapasitesi yok; güvenilir mi güvenilmez mi, bilmiyor. Hatalı bir içtihat özeti internette yüzlerce kez paylaşılmışsa, model onu doğruymuş gibi öğreniyor.

Üstelik olmayan bir karar üretirken esas numarası, daire adı ve karar tarihinin hepsini tutarlı biçimde fabrika ediyor. Ortaya çıkan metin gerçek bir Yargıtay kararından ayırt edilemeyecek kadar biçimsel açıdan doğru görünüyor; yanlışlığını ancak UYAP’tan sorguladığınızda anlayabiliyorsunuz. Modelin bu konuda hiçbir fren mekanizması yok: olmayan bir şeyi bilmediği için değil, “tutarlı görünen yanıt üretmek” için eğitildiği için böyle davranıyor.

Son olarak: model mülga bir maddeye atıfta bulunurken sizi uyarmıyor. 818 sayılı Borçlar Kanunu’na, 1086 sayılı HUMK’a veya 556 sayılı KHK’ya dayanan bir argüman kurabilirsiniz, ChatGPT sizi durdurmayacak. Mahkemede durduracak olan hâkim veya karşı taraf avukatı olacak. Kıdemli avukatlar bu madde numaralarını ezberden bilir, yeni mezunlar bilmeyebilir; ama her iki grup da ChatGPT’nin suskun uyarısız geçiştirmesinden etkileniyor.

Üretilen Kararı Nasıl Doğrularsınız? (Acil Rehber)

Yapay zekanın size verdiği bir kararı kullanmadan önce şu adımları uygulayın: UYAP üzerindeki “İçtihat Arama” veya “Emsal Karar” modülünü açın, kararın esas ve karar numarasını tam olarak girin. Sonuç çıkmazsa Yargıtay’ın kendi portalı olan yargitay.gov.tr’yi kontrol edin; Danıştay kararları için danistay.gov.tr’ye gidin. Üç saniyede doğrulayamıyorsanız, o kararı dilekçeye almayın. Bu kural kısa görünüyor, ama uygulamada hayat kurtarıyor: bir karar gerçekten varsa bu sorgular saniyeler içinde sonuç verir. Bulamazsanız, nedeni basit: karar yok.

Doğrulama sırasında dikkat edilmesi gereken bir incelik: karar numarasında tek bir rakam bile yanlışsa UYAP sonuç dönmeyebilir. ChatGPT’nin ürettiği numaraların biçimsel olarak doğru göründüğünü, ama içerik olarak uydurma olduğunu unutmayın. Bu nedenle sadece numarayı değil, kararın özetini de kaynak üzerinde doğrulayın; sayfa varsa bile içerik tamamen farklı olabilir.

Bir de pratik not: ChatGPT’den karar alırken esas numarasını hemen kopyalayıp UYAP’ta arama alışkanlığı edinin. Bunu yapmadan dilekçeye alan avukatların büyük çoğunluğu zamandan kazanmak için hız yapıyor. Oysa doğrulama işlemi çoğu zaman dilekçeye kopyala-yapıştırdan daha az zaman alıyor.

Türk Hukukuna Özgü Yapay Zeka Araştırması Neden Farklı Bir Çözüm Gerektirir?

ChatGPT’nin sorununu genel bir “yapay zekalara güvenmeyin” tavsiyesiyle kapatmak yeterli değil; çünkü hukuki araştırmanın kendisi zaten zaman ve dikkat isteyen bir iş. Doğrulama yükünü tamamen avukata bırakmak, aracın sağladığı hız kazanımını geri alıyor. Asıl soru şu: doğrulama yükünü azaltmak mümkün mü?

Clepra, bunu yanıt üretim sürecinin içine yerleştiriyor. Bir Yargıtay kararı veya mevzuat sorusu geldiğinde model önce Resmî Gazete’yi, mevzuat.gov.tr’yi ve güncel Yargıtay ile Danıştay veritabanlarını sorguluyor, ardından yanıt üretiyor. Her yanıta tıklanabilir kaynak referansı ekleniyor; yani kararın tam metnine tek tıkla ulaşabiliyorsunuz. Bir karar yoksa sistem bunu açıkça söylüyor; tutarlı görünen ama olmayan bir metin üretmiyor. Mülga madde tespit edildiğinde uyarıyor ve güncel karşılığını öneriyor: 818 sayılı Borçlar Kanunu yerine 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 1086 sayılı HUMK yerine 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu. Nasıl çalıştığını görmek için 30 dakikalık bir demo planlayın →

Clepra, yanıt üretmeden önce Resmî Gazete, mevzuat.gov.tr ve güncel Yargıtay/Danıştay veritabanlarını sorgular. Her yanıta tıklanabilir kaynak referansı ekler. Bir karar yoksa bunu söyler.

Fark teknik bir ayrıntı gibi görünüyor, ama pratikte şu anlama geliyor: dilekçeye eklediğiniz her referansı ayrıca UYAP’tan doğrulamak zorunda kalmıyorsunuz. Zaman kazanıyorsunuz ve aynı zamanda mesleki riskinizi düşürüyorsunuz.

Sık Sorulan Sorular

ChatGPT’nin ürettiği Yargıtay kararı gerçek mi sahte mi nasıl anlarım?

Tek güvenilir yöntem bizzat sorgulamak. UYAP İçtihat Arama, yargitay.gov.tr veya Lexpera gibi doğrulanmış veritabanlarına esas numarasını ve karar tarihini girin. Kayıt çıkmazsa karar yoktur; ChatGPT’nin ürettiği tutarlı metin sizi yanıltmasın. Kararın içeriği ne kadar yerinde ve inandırıcı görünürse görünsün, doğrulama adımını atlamamak tek güvenceniz.

Avukat ChatGPT kullanırsa mesleki sorumluluk doğar mı?

Evet, koşullar oluştuğunda doğar. Avukatlık Kanunu’nun 34. maddesi ve Türkiye Barolar Birliği Meslek Kuralları, avukatın özen ve doğruluk yükümlülüğünü düzenler. Doğrulamadan kullanılan sahte içtihat, bu yükümlülüğün ihlali sayılır; disiplin soruşturması, ihtar veya para cezasına ek olarak müvekkile verilen zararda tazminat sorumluluğu da gündeme gelebilir. “Yapay zeka üretti, ben bilmiyordum” savunması, mesleki özen yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Yapay zeka ile hukuki araştırma yapmak etik midir?

Araç değil, kullanım biçimi belirleyici. TBB henüz yapay zekayı hukuki araştırmada yasaklayan bir düzenleme çıkarmadı; ancak meslek kuralları çerçevesinde avukat, üretilen her bilgiden sorumlu. Doğrulanabilir kaynaklara dayanan bir yapay zeka aracını kontrollü kullanmak etik sınırlar içinde kalır; doğrulamadan dava dosyasına içtihat eklemek ise kalmaz. Etik sorun aracı kullanmakta değil, kullanırken gereken özeni göstermemekte.

ChatGPT’yi hukuk bürosunda hangi amaçlarla kullanmak güvenlidir?

İçtihat araştırması ve mevzuat atfı dışında kalan görevlerde riski çok daha düşük. Müvekkil e-postalarını özetlemek, iç yazışma taslakları hazırlamak, dilekçenin genel akışını planlamak, argüman iskeletini geliştirmek veya yabancı dil çevirisi yapmak için kullanılabilir. Ama herhangi bir kanun maddesi numarası veya mahkeme kararı içeren her çıktıyı önce doğrulayın. Kural basit: sayı veya tarih içeriyorsa, doğrula.

Sahte içtihat içeren bir dilekçeyi fark etmeden mahkemeye verdim, ne yapmalıyım?

Önce UYAP’tan kararın var olmadığını teyit edin. Ardından dilekçeyi düzelterek ıslah yoluna başvurun; Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 176 ve devamındaki maddeler ıslah imkânını düzenliyor. Hâkimden veya karşı taraftan bu durumun tespitini beklemeyin: proaktif davranmak hem usul hukuku hem de mesleki itibar açısından tek doğru yol. Gerekirse baroya durumu danışın; soruşturma açılmadan önce kendiniz bildirmek, sürecin seyrini değiştirir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.